Str. 323 . 28 I 1689 r. Reprotestacja Grzegorza Szysczaka – oskarżenie Giżki o zniewagę
Zgodnie z zapowiedzią, jest reprotestacja Grzegorza Szysczaka. Jako powód awantury u Żyda Rysia, i jednocześnie jego skargi, podaje zniewagę, jakiej doznał on i jego żona od Bartosza Giżki. Otóż Giżka znieważył go trzema słowami: zawłoko, obieżyświecie i skurwysynu. Zawłoka (albo często też przywłoka) to przybłęda, pozostałe słowa również dzisiaj są znane. W kierunku jego żony posłał natomiast dwa epitety: kurwo i żydowski tłuku. To drugie wymaga wyjaśnienia. Warto zwrócić w nim uwagę na przymiotnik żydowski. Choć Żydzi są w Modliborzycach niecałe pół wieku, to już słowo żydowski jest używane dla wzmocnienia pejoratywnego epitetu tłuk. Słowo tłuk w owym czasie miało inne niż dziś znaczenie. Odniesione do żony Szysczaka najprawdopodobniej miało przypiąć jej łatkę osoby włóczącej się, nie mogącej nigdzie zagrzać miejsca („tłuc się po świecie, po kątach”), szukającej swego miejsca, tak jak robili to Żydzi. Czy świadczy to, że żona Szysczaka była Żydówką? Niekoniecznie. Przebija się w słowach Giżki stosunek ludności, która mieszkała wcześniej na tym terenie do modliborzyckich osadników, którzy przybyli nie wiadomo skąd i nie wiadomo kim są, przynajmniej dla Bartosza Giżki.
Świadek Wojciech Ruczki, zeznaje istotną dla sprawy okoliczność. Otóż kłótnia rozpoczęła się już wcześniej – przed pobliską stodółką. Tam Giżka wołał na Szysczaka: Złodzieju, włóczęgo, a ja tu osiadły ojcowic. Ojcowic (w protokóle zapisane oycowicz) to prawy syn ojca, dziedzic (w odróżnieniu od przybłędy, którym w tym przypadku jest Szysczak). Później posłał parę epitetów również pod adresem żony Szysczaka (zostały one już zacytowane wyżej). Te słowa tak rozjuszyły Szysczakową, że rzuciła się z pięściami na Giżkę.
Kolejny świadek, Marcin Wiechowicz, zeznaje, kto dał przyczynę tej nienawiści i awantury. Otóż był to, jego zdaniem, Andrzej Mucha. Jest tu jedna ciekawostka. Otóż w przypadku tego swiadka, protokólant pisze, że przysięgę składał flexis genibus, czyli na klęczkach.
Tyle zanotowano w protokóle. W następnym akcie, zanotowanym pod datą 4 lutego, jest zawartych kilka spraw, a wśród nich rozstrzygnięcie tej sprawy. Wszystko się wyjaśni.
ACtum Coram Officio Modliborzycen Aduocati Famato Thoma-o Pieniązek ConSularium?? atq- scabinorum Ano D-ni 1689 Die 28 Ianuarij |